Қаржы

Шағын және орта бизнесті дамытуда әкімшілік кедергілерді азайту туралы АҚПАРАТ  

2016 жылғы мемлекеттік сатып алулар туралы

«Шығыс Қазақстан облысы Бесқарағай аудандық қаржы бөлімі» мемлекеттік мекемесі Бесқарағай ауданы аумағында орналасқан барлық мемлекеттік ұйымдар мен кәсіпкерлік субъектілеріне Шығыс Қазақстан облысы бойынша қаржылық бақылау инспекциясының 2016 жылдың 10 ақпанындағы № 08-13/317 хатын жеткізіп, 2015 жылдың 04 желтоқсанында Мемлекет басшысымен «Мемлекеттік сатып алулар туралы» № 434-V Заңға (бұдан әрі - Заң) қол қойылғанын мәлімдейді, ол 2016 жылдың 01 қаңтарынан бастап қолданысқа енгізілді.
Бұл Заң Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, сонымен қатар, Ұлт Жоспары - бес институционалдық реформаны жүзеге асыру бойынша «100 нақты қадам» аясында қабылданды.
2015 жылдың 11 желтоқсанында Қазақстан Республикасы Қаржы Министрінің №648 бұйрығымен жаңа Мемлекеттік сатып алуларды іске асыру ережесі бекітілді (бұдан әрі-Ереже), ол да Заңмен қатар 2016 жылдың 01 қаңтарынан бастап қолданысқа енгізілді.
Жаңа Заңға және жаңа Ережеге сәйкес, мемлекеттік сатып алу веб-порталына жаңа платформа қолданысқа енгізілді.
Мемлекеттік сатып алуды жоспарлау сатысында, ұлғайтылған бағалармен бюджетті жоспарлау мәселесі орын алған. Бұл мәселені шешу үшін, Заңмен тек электронды форматта шарт жасасу енгізіліп отыр. Бұл веб- порталда сатып алынатын тауарлар, жұмыстар мен қызметтер бойынша толық және нақты ақпаратты қалыптастыруға және олардың орташа сатып алу бағаларын («Бағалар модулін») анықтауға мүмкіндік береді.
Осылайша, мемлекеттік ұйымдардың бюджеттері заңға жаңа енгізулерге дейін болған, прайс-парақтардың негізінде емес, веб-порталда қалыптастырылған, орташа сатып алу бағаларының негізінде қалыптасатын, сондай-ақ, бюджетті жоспарлау үшін бағдар ретінде қызмет ететін болады.
Бағалар модулімен тағайындалған диапазоннан асқан бағалармен шарттар жасалған жағдайда, автоматты түрде тәуекелдерді басқару жүйесі іске қосылатын болады, бұл тексеру жүргізу үшін негіздеме болып табылады.
Заңмен техникалық өзіндік ерекшелігін алдын-ала талқылау енгізілді. Бұл әлеуетті өнім берушілерге алдын ала техникалық өзіндік ерекшелігімен танысуға және қажет болған жағдайда конкурстық құжаттаманың «орындалмайтын» шарттарын талқылауға мүмкіндік береді.
Өтінімдерді қарау сатысында, өтінімдерді негізсіз қабылдамау мәселелері орын алған, бұл сатып алуларды өтпеген ретінде тануға әкеліп соғады.
Бұл мәселе келесі нормаларды қолдану жолымен шешілген.
Бірінші, Сатып алуға қатысушыларға өтінімдерді ашқаннан кейін өзара құжаттарды көруге мүмкіндік берілген. Басқаша айтқанда, енді сатып алуға қатысушылар олардың бәсекелестерімен өтінімдерге қандай құжаттар салынғанын қарай алады. Бұл тапсырыс берушілермен қабылданған шешімдердің негізділігін бағалауға мүмкіндік береді.
Екінші, нақты себептерді көрсетпей, өтінімдерді қабылдамау тапсырыс берушілермен жиі жіберілетін бұзушылықтар болып табылады. Осы тұста, Заңмен тапсырыс берушілерге растайтын мәліметтер мен құжаттар көрсетіле отырып, өтінімдерді қабылдамау себептерін егжей-тегжейлі сипаттауы міндетті белгіленген. Осы талаптарды орындамаған жағдайда, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқықбұзушылықтар туралы Кодексімен лауазымдық тұлғалардың әкімшілік жауапкершілігі қаралады.
Үшінші, әлеуетті өнім берушілер арасындағы адал бәсекелестікті дамытуға кедергі болатын, ол бір көзден алу тәсілімен (тікелей шарт жасасу жолымен) мемлекеттік сатып алуды өткізуге мүмкіндік беретін нормалар, яғни конкурстық рәсімдерді өткізбей өнім берушіні тапсырыс беруші айқындайды. Осыған байланысты, Заңмен, осындай сатып алулар үшін негіздемелердің саны 68 ден 54 позицияға дейін қысқартылған.
Сонымен қатар, бір көзден алу тәсілімен сатып алуларға талаптар күшейтілген. Енді, тапсырыс берушілер, сатып алуды бір көзден алу тәсілімен жүзеге асыру қажеттілігін негіздеулері қажет. Осындай сатып алу қорытындылары бойынша есеп дайындауға міндетті. Есепте өнім берушіні таңдаудың негіздемелері, мемлекеттік сатып алу туралы жасалған шарттың бағалары қамтылуы тиіс және ол веб-порталда орналастырылуы қажет.
Мемлекеттік сатып алудың қорытындысын шығару және шарт жасасу сатысында, оларға шағымданумен мәселелер туындап келген. Сонымен, бұрын қорытындыға шағымдану келісім шартты жасасуды тоқтатпаған, бұл тапсырыс берушілерге заңнаманы бұзушылықтармен жүргізіліп отырған сатып алуларды іске асыруға жол беріп келген. Енді, жаңа Заңға сәйкес, мемлекеттік сатып алу қорытындысына шағым жасалған жағдайда, мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасу мерзімі шағымды қарау мерзімі аяқталғанға дейін тоқтатыла тұрады.
Сондай-ақ, осы тұста, жеңімпаз ретінде танылған әлеуетті өнім берушілердің келісім шарт жасасудан жалтаруы мәселесі туындап келеді. Және де осындай фактілер жалпылық сипатты алып отыр.
Енді, жаңа Заңға сәйкес, мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған, жеңімпаздар деп айқындалған әлеуетті өнім берушілер, автоматты түрде веб-порталмен, шарт жасасудан жалтарған күні, Мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізіліміне (бұдан әрі-Тізілім) енгізілетін болады.
Сонымен, егер сатып алу жеңімпазымен өзінің электрондық - сандық қолтаңбасын қолдана отырып, 3-күн ішінде шартқа қол қойылмаса, төртінші күні ол Тізілімнің қатарынан табылатын болады.
Және де, шарт жасасудан жалтару жалпылық сипатты алып отырғанын ескере келе, сандай-ақ, мемлекеттік сатып алулардың іске асырылуына кедергі келтірілмеуі мақсатында, Заңда «екінші жеңімпаз» ұғымы енгізілген. Сонымен, жеңімпаз деп айқындалған әлеуетті өнім берушілер мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған жағдайда, екінші орын алған әлеуетті өнім берушімен шарт бекітілетін болады, ол да, мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған жағдайда, автоматты түрде веб-порталмен Мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізіліміне (бұдан әрі - Тізілім) енгізілетін болады.
Шартты орындау сатысында тауар, жұмыс, қызметті негізсіз қабылдап алудан негізсіз бас тарту және уақытылы төлем жасамау мәселесі орын алған. Бұл мәселені шешу үшін, Заңмен келесі нормалар көзделген: электронды есеп-фактуралар, тауарды жеткізуге электронды жүкқұжаттар, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге электрондық актілер енгізілуде. (2017 жылдың 01 қаңтарынан бастап қолданысқа енгізіледі). Бұл шара веб-портал арқылы тауардың жеткізілуі, жұмыстың орындалуы, қызметтің көрсетілуі фактісі тіркеліп отыруына мүмкіндік береді; Заңмен өнім берушіге толық төлем жүргізу үшін шарттық міндеттемелер орындалған күннен бастап 30 күннен аспайтын мерзім белгіленген.
Рәсімдердің ашықтығын қамтамасыз ету аясында, Заңмен, мемлекеттік құпияларды құрайтын сатып алуларды қоспағанда, 100 пайыз мемлекеттік сатып алулар электронды форматқа ауыстырылады.
Сатып алу үрдістерін толық автоматтандырумен қатар, дистанционды бақылау жүргізу мүмкіндігі пайда болды, осыған байланысты, Заңмен уәкілетті мемлекеттік органның тарапынан камералдық бақылау жүргізу нормалары енгізілді.
Заңмен және Ережемен мемлекеттік сатып алуды оңайлатуға және ашық түрде өткізілуіне бағытталған басқа да бірқатар нормалар қарастырылған, нәтижесінде, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуға және мемлекеттік сатып алу үрдісінің тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Бесқарағай аудандық қаржы бөлімінің басшысы Г.Н.Ужогова

 

Облыстың жергілікті атқару органдарында 2014 жылы мемлекеттік сатып алу заңдылығының сақталуына жүргізілген бақылаудың нәтижелері туралы хабарлама

ШҚО бойынша Қаржылық бақылау Инспекциясы Қазақстан Республикасындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі 2011-2015 жылдарға арналған салалық бағдарламаның Шығыс Қазақстан облысында 2013-2015 жылдары іске асыру бойынша іс-шаралар жоспарының 20 тармағын орындауда, мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманың сақталуына жүргізілген бақылаудың нәтижелері бойынша келесі ақпаратты хабарлайды.
2014 жылы 255 тексеру жүргізіліп, жалпы сомасы 20852,7 млн. теңгеге мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманың бұзушылықтары (қорытындысына әсер еткен) анықталды, оның ішінде: жергілікті бюджеттің ұйымдары мен мекемелері бойынша жалпы сомасы 17281,2 млн. теңгеге (анықталған бұзушылықтардың жалпы сомасының 82,9 пайызы) заңнама бұзушылықтары анықталды немесе 2013 жылмен салыстырғанда (9411,6 млн.теңге) 7869,6 млн. теңгеге көбейген.

Бюджеттік бағдарламалар әкімшілері арасында бұзушылықтардың ең көп сомасы төмендегі салалардың мекемелерінде анықталды:
- құрылыс, сәулет және қала құрылысы – 10006,0 млн. теңге, ол бұзушылықтардың анықталған жалпы сомасынан 57,9 пайызын құрайды;
-ТҮКШ, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары – 6559,5 млн.теңге (37,9%);
- білім беру – 294,4 млн.теңге;
-дене шынықтыру және спорт – 177,1 млн.теңге;
-денсаулық сақтау – 158,8 млн.теңге;
-қалған салаларда – 85,4 млн.теңге.

Сонымен, «Өскемен қаласының ТҮКШ, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі» ММ-нде 3 түрлі жұмыстар («2013 жылы Өскемен қаласында құбыр қондырғыларын жаңарту және жылумен жабдықтау жүйесін салу», «Жылумен жабдықтау, сумен қамтамасыз ету және құбырлар жүйелерін салуға, жаңартуға ЖСҚ дайындау», «2014 жылы Өскемен қаласында көшелерді жарықтандыруға электр қуаты үшін төлеу, сыртқы жарық жүйелерін және әшекейленген гүл алқаларды ағымдағы жөндеу және ұстау») бойынша жеткізушілердің электрондық конкурсқа қатысу үшін берілген конкурстық өтінімдері біліктілік талаптарға сай болмаса да, бір көзден сатып алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу жүргізіліп, жалпы сомасы 5605,5 млн.теңгеге мемлекеттік сатып алу рәсімдері бұзылған.
Бақылау материалдары процессуалдық шешім қабылдау үшін ШҚО Прокуратурасының қарауына беріліп, оның тарапынан бақылау объектісіне бұзылған заңдылықты жою және кінәлі лауазымды тұлғаларды тәртіптік жазаға тарту бойынша нұсқама жіберілді.

Осыған ұқсас мемлекеттік сатып алу рәсімдерінің бұрмалаушылықтары денсаулық сақтау саласының 4 құрылыс нысандарында жалпы сомасы 1916,0 млн.теңгеге «ШҚО құрылыс, сәулет және қала құрылысы басқармасы» ММ-нде де анықталды. Бақылау материалдары ШҚО бойынша Қаржы полициясына жіберілді, қарау нәтижесінде қылмыстық іс қозғаудан бас тартылды.

«Глубокое ауданының құрылыс, сәулет және қала құрылысы бөлімі» ММ-нде «Глубокое ауданының Березовка ауылында және Белоусовка кентінде сумен қамтамасыз ету жүйелерін жаңарту» жұмыстары бойынша электрондық конкурсты ұйымдастыру және өткізу кезінде жалпы сомасы 1639,9 млн.теңгеге мемлекеттік сатып алу рәсімдері бұзылған, оның ішінде:
-конкурсқа қатыстыру хаттамасында 7 мердігердің өтінімдерін кері қайтару үшін бірқатар негізсіз себептер көрсетілген;
-бір мердігердің конкурстық құжаттамасы 2 лот бойынша электрондық конкурсқа негізсіз қатысуға жіберілген;
-конкурстық комиссия конкурсқа қатысу үшін өтінімдерді қарау нәтижесінде «жұмыс тәжірибесі», «жергілікті мазмұн» критерийлері бойынша салыстырмалы мәнді қолданбаған, және де отандық мердігерлерге 5 пайыз мөлшерінде шартты жеңілдікті бермеген.
Бақылау материалдары процессуалдық шешім қабылдау үшін Глубокое ауданының Прокуратурасының қарауына беріліп, нәтижесінде оның тарапынан бақылау объектісіне бұзылған заңдылықты жою және кінәлі лауазымды тұлғаларды тәртіптік жазаға тарту бойынша нұсқама жіберілді.

«Тарбағатай ауданының құрылыс, сәулет және қала құрылысы бөлімі» ММ-нде 3 құрылыс нысандары бойынша («Ақсуат, Ақжар және Қарасу ауылдарында су құбырлары жүйесін жаңарту») жалпы сомасы 1817,7 млн.теңгеге мемлекеттік сатып алу рәсімдері бұзылған. Инспекция тарапынан жіберілген нұсқамаға сәйкес, аталған мекеменің бас маман-бухгалтері лауазымдық қызметінен босатылды.

Аталған бұрмалаушылықтар кейбір облыстық басқармаларда және жергілікті атқарушы органдардың бөлімдерінде аса ірі сомаларға жіберілгенін көрсетіп отыр.
Жалпы, ҚР «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңы талаптарының бұзылуына жол бергені үшін өткен жылы 116 лауазымды тұлға тәртіптік жауапкершілікке тартылды; 36 лауазымды тұлға әкімшілік жауапкершілікке тартылып, оларға жалпы сомасы 4,1 млн.теңгенің айыппұлдары салынды; 4 бақылау материалдары процессуальды шешім қабылдау үшін құқық қорғау органдарына тапсырылды; Инспекцияның нұсқамаларына сәйкес 16 мемлекеттік сатып алу қорытындылары күшін жойды; мемлекеттік сатып алу қорытындыларының шешімдерін және жасалған келісім-шарттарды заңсыз деп тану үшін сотқа 13 талап арыз берілді.
Мемлекеттік сатып алу саласында құқық бұзушылыққа жол бермеу және құқықтық сауаттылықты арттыру мақсатында, Инспекция өз бастамасы бойынша 2014 жылы ҚР «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңының нормаларын дұрыс қолдану және түсіндіру бойынша бақылау объектілері өкілдерінің қатысуымен 58 семинар-кеңес өткізді (Инспекция заң жүзінде тек қана бақылау функциясына ие болғанына қарамастан).
Жоғарыда аталған барлық бұзушылықтар көп жағдайда мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманы жеткіліксіз зерделеу және сақтау; тапсырыс берушілердің «өз адамдарына» қарай ыңғай танытып, сатып алудың айқын жеңімпаздарымен шарт жасасуға ниет білдірмеуі салдарынан болып отыр.

Осыған орай, ҚР «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңы талаптарының бұзылуына жол бермеу, сондай-ақ осы салада сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарын болдырмау бойынша алдын алу шаралары ретінде:
1. Барлық комиссия мүшелерінің қатысуымен, енгізілген өзгерістер мен толықтыруларды дер кезінде ескере отырып, бюджеттік бағдарламалар әкімшілеріне және мемлекеттік мекемелер мен ұйымдардың басшыларына (тапсырыс берушілерге) мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманы зерделеу бойынша жүйелі түрде техникалық оқыту жүргізуді;
2. Кәсіпорындардың, мекемелердің және ұйымдардың басшыларына арнайы білімі (қаржыгер, экономист, бухгалтер) бар тұлғаларды таңдай отырып, мемлекеттік сатып алуды өткізумен айналысатын мамандардың сапалы құрамын жақсартуды;
3. Мемлекеттік сатып алуды өткізу жөніндегі комиссияның құрамына міндетті түрде заңгерлерді және мемлекеттік сатып алу мәселелерінде анағұрлым құзыретті тұлғаларды енгізуді;
4. Мемлекеттік қаржылық бақылау органдарының тексеру жүргізу нәтижесінде анықталған, ҚР «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңы талаптарының бұзылуы бойынша әр тексерудің қорытындысын мекеменің бірінші басшысының қатысуымен өтетін өндірістік кеңесте қарауды және бақылау объектісінің кінәлі лауазымды тұлғаларын міндетті түрде тәртіптік жауапкершілікке тартуды ұсынамыз.

Шығыс Қазақстан облысы бойынша
Қаржылық бақылау Инспекциясының
баспасөз қызметі

 

Парақтар өзгертілді: 22-11-2016